Obowiązek alimentacyjny został określony prawnie w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Może on powstać nie tylko na rzecz dzieci, ale także między małżonkami, krewnymi w linii prostej bez ograniczenia stopnia, a w linii bocznej między rodzeństwem, a także między osobami związanymi stosunkiem przysposobienia.
Kiedy trzeba płacić alimenty?
Obowiązek alimentacyjny to dostarczenie osobie, która ma do tego prawo, środków niezbędnych do utrzymania, czyli takich, które zaspokajają potrzeby życiowe, jak mieszkanie, wyżywienie, odzież, leki, środki higieny osobistej, a w razie potrzeby również środków na wychowanie.
Nieusamodzielnionym dzieciom świadczenie to przysługuje zawsze, ustawowo i nie zależy od ich dobrobytu. Reszta osób, którym może przysługiwać prawo do alimentów, musi znajdować się w trudnej sytuacji ekonomicznej, a obowiązek alimentacyjny jest nałożony wyrokiem sądu.
Kiedy można mówić o uchylaniu się od alimentów?
Jeśli osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, spóźnia się z wypłatą świadczenia innego niż okresowe ponad 3 miesiące albo łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, to może zostać pociągnięta do odpowiedzialności za uchylanie się od alimentów. Dodatkowo, jeśli brak alimentów naraża osobę uprawnioną do ich pobierania na niemożność zaspokojenia potrzeb życiowych, jest to kwalifikowany (surowszy) typ przestępstwa niealimentacji.
W sytuacji, gdy osoba zobowiązana do płacenia alimentów nie płaci przez krótki okres (do 3 miesięcy) albo dłuższy, ale z przyczyn niezależnych od siebie (np. utrata pracy), nie popełnia ona przestępstwa. Podobnie jest, jeśli brak płatności nie spowoduje narażenia na brak środków do zaspokojenia potrzeb życiowych, ponieważ sytuacja finansowa osoby pobierającej alimenty jest na tyle dobra, że potrafi się sama utrzymać. W takich wypadkach, jeśli dłużnik spłaci zobowiązanie w określonym czasie, ustawa uchyla karalność przestępstwa z mocy prawa.
Jakie konsekwencje wynikają z uchylania się od alimentów?
Zgodnie z art. 209 § 1 Kodeksu karnego osoba uchylająca się od płacenia alimentów może podlegać karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeśli natomiast ma miejsce typ kwalifikowany przestępstwa niealimentacji, osoba taka podlega surowszej odpowiedzialności i może być na nią nałożona kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.
Skazani na karę pozbawienia wolności nie muszą być osadzeni w więzieniu, a mogą ją odbywać na zasadzie dozoru elektronicznego i w tym czasie wykonywać prace zarobkowe.
